میهن سلامت مجله پزشکی و سلامت میهن سلامت
دنداندرد خیلی وقتها آدم را سریع به این فکر میاندازد که «حتماً باید عصبکشی کنم». اما واقعیت این است که هر دنداندردی به معنی آسیب جدی عصب نیست. درد دندان میتواند از یک پوسیدگی ساده، حساسیت، التهاب لثه، ترک دندان یا حتی مشکل در یک ترمیم قدیمی شروع شود. مهم این است که قبل از هر تصمیمی، علت واقعی درد مشخص شود؛ چون شدت درد بهتنهایی نمیگوید چه درمانی لازم است.
هر دنداندردی از عصب دندان نیست
دندان ممکن است به دلایل مختلف درد بگیرد. مثلاً پوسیدگی سطحی یا متوسط میتواند باعث حساسیت به شیرینی، سرما یا گرما شود. التهاب لثه هم گاهی با درد مبهم یا حساسیت هنگام مسواکزدن همراه است.
از طرف دیگر، ترک دندان، فشار هنگام جویدن، بلند بودن یک پرکردگی یا حتی گیر کردن غذا بین دو دندان هم میتواند درد ایجاد کند. برای همین، فقط از روی شدت درد نمیشود گفت دندان به عصبکشی نیاز دارد.
برای تشخیص باید دید درد چقدر طول میکشد، با چه چیزی شروع میشود، بعد از برداشتن محرک چقدر ادامه دارد و معاینه دندان چه چیزی نشان میدهد. گاهی یک ترمیم ساده یا اصلاح یک پرکردگی مشکل را برطرف میکند و گاهی بررسی پالپ و ریشه لازم میشود.
چه علائمی احتمال درگیری پالپ را بیشتر میکنند؟
پالپ همان بخش زنده داخل دندان است که عصب و رگهای خونی در آن قرار دارند. اگر پوسیدگی خیلی عمیق شود، دندان ترک بخورد یا آسیب به این بخش برسد، نوع درد هم ممکن است فرق کند.
بعضی از علائمی که میتوانند نیاز به بررسی بیشتر پالپ را مطرح کنند عبارتاند از:
- درد خودبهخودی یا مداوم
- درد ضرباندار
- حساسیت به سرما یا گرما که بعد از برداشتن محرک ادامه پیدا میکند
- درد هنگام جویدن
- تورم لثه
- آبسه یا ترشح
اگر معاینه و تصویربرداری نشان دهد پالپ دندان بهطور برگشتناپذیر آسیب دیده یا عفونی شده است، درمان ریشه ممکن است برای حفظ دندان مطرح شود.
البته وجود یکی از این علائم بهتنهایی به معنی عصبکشی قطعی نیست. مثلاً درد هنگام جویدن میتواند به دلیل ترک دندان، التهاب اطراف ریشه یا حتی بلند بودن یک ترمیم ایجاد شده باشد.
چه زمانی ممکن است درمان سادهتری کافی باشد؟
اگر پوسیدگی هنوز به پالپ نرسیده باشد، ممکن است برداشتن پوسیدگی و ترمیم دندان کافی باشد. حساسیت کوتاهمدت به سرما یا شیرینی هم همیشه به معنی آسیب جدی عصب نیست، مخصوصاً اگر درد خیلی زود بعد از برداشتن محرک برطرف شود.
گاهی هم منبع درد اصلاً داخل دندان نیست. التهاب لثه، گیر غذایی، یک ترک سطحی یا فشار ناشی از پرکردگی بلند میتواند علائمی شبیه دنداندرد ایجاد کند. حتی بعد از یک ترمیم جدید هم ممکن است دندان برای مدتی حساس باشد و بعد کمکم بهتر شود.
پس تصمیم برای عصبکشی نباید فقط بر اساس یک علامت یا میزان درد گرفته شود. معاینه، تستهای تشخیصی و در صورت نیاز عکس رادیوگرافی کمک میکنند علت اصلی درد مشخص شود.
بعد از عصبکشی آیا همیشه روکش لازم است؟
نه، همه دندانهایی که درمان ریشه میشوند الزاماً به روکش نیاز ندارند. وضعیت هر دندان فرق میکند.
مقدار بافت سالم باقیمانده، اندازه ترمیمهای قبلی، وجود ترک، محل دندان و فشاری که هنگام جویدن به آن وارد میشود در انتخاب روش بازسازی مهم هستند.
در بعضی دندانها ممکن است یک ترمیم نهایی کافی باشد. اما اگر بخش زیادی از ساختار دندان از بین رفته باشد یا احتمال شکستگی بیشتر باشد، بسته به شرایط ممکن است روکش دندان برای بازسازی و محافظت بیشتر بررسی شود.
یعنی صرف اینکه یک دندان عصبکشی شده، به این معنی نیست که حتماً باید روکش شود. تصمیم نهایی بعد از بررسی مقدار بافت باقیمانده و وضعیت خود دندان گرفته میشود.
چه زمانی دنداندرد را نباید عقب انداخت؟
اگر درد شدید، مداوم یا رو به بدتر شدن است، بهتر است آن را نادیده نگیرید. مخصوصاً اگر درد همراه با تورم لثه یا صورت، تب، ترشح چرک، شکستگی دندان یا تشدید درد هنگام جویدن باشد.
تورم قابلتوجه صورت یا گردن، بهویژه اگر با مشکل در بلع یا تنفس همراه باشد، نیاز به ارزیابی فوری پزشکی دارد.
همچنین اگر دنداندرد چند روز ادامه پیدا کند، مرتب برگردد یا شبها اجازه خواب ندهد، بهتر است علت آن بررسی شود. مسکن ممکن است برای مدتی درد را کمتر کند، اما علت اصلی مشکل را برطرف نمیکند.
جمعبندی
هر دنداندردی به معنی نیاز به عصبکشی نیست. پوسیدگی، حساسیت، التهاب لثه، ترک دندان، مشکل یک ترمیم و آسیب پالپ میتوانند دردهای متفاوتی ایجاد کنند. چیزی که اهمیت دارد این است که علت اصلی درد مشخص شود.
نوع درد، مدت آن، واکنش دندان به سرما و گرما، وضعیت بافتهای اطراف و نتیجه معاینه و تصویربرداری در تشخیص نقش دارند. بعد از مشخص شدن علت، میشود درباره مناسبترین راه برای حفظ سلامت و عملکرد دندان تصمیم گرفت.
اگر درد دندان بعد از خوردن چیز سرد خیلی زود برطرف شود، معمولاً نیاز به عصبکشی نیست؟
در چنین شرایطی ممکن است آسیب پالپ برگشتپذیر باشد، اما تشخیص قطعی به معاینه و تستهای دندانپزشکی بستگی دارد.