میهن سلامت مجله پزشکی و سلامت میهن سلامت
پسوریازیس یک بیماری التهابی و مزمن پوستی است که میتواند با قرمزی، خارش، خشکی و ایجاد پلاکهای پوستهدار همراه باشد. درمان پسوریازیس به شدت و نوع بیماری، محل درگیری و شرایط فرد بستگی دارد و از مراقبتهای روزمره و مرطوب کنندهها تا داروهای موضعی، نوردرمانی و درمانهای سیستمیک را شامل میشود. در کنار درمانهای پزشکی، برخی محصولات موضعی با ترکیبات گیاهی و ترمیم کننده مانند کرم پسوس رام نیز میتوانند برای کنترل علائم و مراقبت از پوست مورد استفاده قرار گیرند.
پسوریازیس چیست و چرا ایجاد میشود؟
پسوریازیس فقط یک مشکل ساده پوستی نیست. این بیماری یک اختلال التهابی مزمن است که در آن سیستم ایمنی بدن نقش مهمی دارد. در حالت طبیعی، سلولهای پوست بهتدریج ساخته میشوند، به سطح پوست میآیند و سلولهای قدیمی جای خود را به سلولهای جدید میدهند. در پسوریازیس، این چرخه با سرعت بیشتری اتفاق میافتد و تجمع سلولهای پوستی میتواند باعث ایجاد پلاکهای ضخیم، قرمز و پوستهدار شود.
این ضایعات ممکن است روی آرنج، زانو، پوست سر، کمر، دستها و پاها ایجاد شوند؛ اما پسوریازیس میتواند قسمتهای دیگری از بدن از جمله ناخنها و برخی نواحی حساس پوست را نیز درگیر کند. شدت بیماری در افراد مختلف بسیار متفاوت است. ممکن است فردی تنها چند پلاک کوچک روی آرنج داشته باشد، در حالی که فرد دیگری بخش وسیعی از بدنش درگیر شود. نکته مهم این است که پسوریازیس مسری نیست و تماس پوستی با فرد مبتلا باعث انتقال بیماری نمیشود.
آیا پسوریازیس درمان قطعی دارد؟
یکی از رایجترین پرسشها این است که آیا میتوان برای همیشه از شر پسوریازیس خلاص شد؟
در حال حاضر پسوریازیس یک بیماری مزمن محسوب میشود و درمان پسوریازیس بیشتر با هدف کنترل بیماری، کاهش التهاب و خارش، صافتر شدن پلاکها و افزایش فاصله بین دورههای عود انجام میشوند. به همین دلیل بهتر است به جای جستوجوی یک «درمان قطعی» یا یک محصول که برای همه افراد نتیجه یکسان داشته باشد، به دنبال برنامه درمانی متناسب با شرایط خود باشیم. بر اساس منابع تخصصی پوست، هیچ درمان واحدی برای همه بیماران بهترین گزینه نیست و گاهی پزشک برای رسیدن به نتیجه بهتر، چند روش درمان پسوریازیس را با یکدیگر ترکیب میکند.
انواع روشهای درمان پسوریازیس چیست؟
درمان پسوریازیس را میتوان به چند گروه اصلی تقسیم کرد:
1-کرم گیاهی پسوس رام ؛ معروف به قاتل پسوریازیس
در سالهای اخیر توجه به محصولات گیاهی و فرآوردههای موضعی طبیعی بیشتر شده است. بعضی ترکیبات گیاهی دارای مواد ضد التهابی، نرمکننده یا آنتیاکسیدانی هستند و ممکن است برای مراقبت از پوست خشک و تحریک شده در پسوریازیس مفید باشند.
یکی از محصولاتی که برای استفاده موضعی در افراد مبتلا به پسوریازیس اثرات شناخته شده و قابل توجهی دارد، کرم پسوس رام است. پسوس رام یک فرآورده موضعی با فرمولاسیون گیاهی است که در ترکیب آن موادی مانند عصاره شیرینبیان، روغن گل سرخ، روغن کرچک، روغن کنجد، روغن بادام شیرین، موم زنبور عسل، اکسید روی و ویتامینهای A و E به کار رفته است. این کرم که در بین مصرف کنندگان به قاتل پسوریازیس معروف شده است، برای همه نواحی سر، صورت و بدن حتی پوست نازک اطراف چشمها و مناطق حساس قابل استفاده بوده و باعث کاهش پوسته ریزی، خارش و التهاب میشود. همچنین در بهبود ضایعات پوستی و نیز جلوگیری از عود نقش قابل توجهی دارد.
2-مرطوبکنندهها؛ ساده اما مهم
یکی از مهمترین بخشهای مراقبت از پوست در روند درمان پسوریازیس، جلوگیری از خشکی پوست است. پوست مبتلا معمولاً خشک، پوستهپوسته و مستعد تحریک است. استفاده منظم از کرمها و پمادهای مرطوب کننده میتواند به حفظ رطوبت پوست، کاهش خشکی و احساس کشیدگی و نرم شدن پوستهها کمک کند.
متخصصان پوست معمولاً استفاده از محصولات بدون عطر و با پایه چربتر مانند کرمهای غلیظ یا پمادها را برای پوست بسیار خشک توصیه میکنند. بهترین زمان استفاده از مرطوب کننده نیز بعد از حمام یا شستوشو است؛ زمانی که هنوز مقداری رطوبت روی پوست باقی مانده است.
البته مرطوب کننده بهتنهایی همیشه برای کنترل التهاب پسوریازیس کافی نیست، اما میتواند بخش مهمی از برنامه مراقبت از پوست باشد.
3-درمانهای موضعی
در موارد خفیف تا متوسط، درمانهای موضعی معمولاً نقش بسیار مهمی دارند. از جمله درمانهای موضعی مورد استفاده برای پسوریازیس میتوان به کورتیکواستروئیدها، آنالوگهای ویتامین D، سالیسیلیک اسید، تازاروتن و برخی داروهای مهارکننده کلسی نورین اشاره کرد.
کورتیکواستروئیدهای موضعی میتوانند التهاب، قرمزی، خارش و پوستهریزی را کاهش دهند و در بسیاری از بیماران اثر نسبتاً سریعی دارند. با این حال، قدرت دارو، محل مصرف و مدت استفاده اهمیت زیادی دارد. مصرف طولانیمدت یا نادرست استروئیدهای قوی، بهخصوص در پوستهای نازک مانند صورت و کشاله ران، میتواند عوارضی مانند نازک شدن پوست و ایجاد ترکهای پوستی داشته باشد. بنابراین بهتر است مصرف آنها طبق نظر پزشک انجام شود.
آنالوگهای ویتامین D نیز از درمانهای شناخته شده پسوریازیس هستند و میتوانند سرعت رشد بیشازحد سلولهای پوست را کاهش دهند و به صاف شدن پلاکها کمک کنند.
4-سالیسیلیک اسید؛ حذف پوستههای ضخیم
در برخی محصولات مخصوص درمان پسوریازیس از سالیسیلیک اسید استفاده میشود. این ماده به نرم شدن و جدا شدن پوستههای ضخیم کمک میکند و به همین دلیل در بعضی فرآوردههای مخصوص پوست سر نیز کاربرد دارد. با این حال، استفاده بیش از حد یا نامناسب از ترکیبات لایهبردار میتواند باعث تحریک پوست شود؛ بنابراین مقدار و دفعات مصرف اهمیت دارد.
5-نوردرمانی
اگر درمانهای موضعی برای کنترل بیماری کافی نباشند، پزشک ممکن است نوردرمانی را پیشنهاد کند. در نوردرمانی یا فتوتراپی، پوست با مقدار کنترل شدهای از نور فرابنفش، معمولاً UVB، درمان میشود. این روش میتواند برای برخی انواع پسوریازیس متوسط تا شدید مؤثر باشد و معمولاً باید تحت نظر پزشک یا مرکز تخصصی انجام شود. قرار گرفتن خودسرانه و طولانیمدت در معرض نور خورشید جایگزین نوردرمانی پزشکی نیست و میتواند خطر آفتاب سوختگی و آسیب پوستی را افزایش دهد.
6-داروهای سیستمیک و بیولوژیک
در موارد متوسط تا شدید یا زمانی که بیماری بخش زیادی از بدن را درگیر کرده باشد، ممکن است درمانهای موضعی بهتنهایی کافی نباشند. در چنین شرایطی پزشک متخصص پوست ممکن است داروهای خوراکی یا تزریقی مانند متوترکسات، سیکلوسپورین، آپرمیلاست، رتینوئیدهای سیستمیک یا داروهای بیولوژیک را بر اساس نوع و شدت بیماری انتخاب کند. این داروها نیاز به ارزیابی پزشکی دارند و نمیتوان آنها را بدون بررسی شرایط بیمار شروع کرد.
روشهای خانگی درمان پسوریازیس؛ کدام کارها منطقی هستند؟
وقتی صحبت از درمان پسوریازیس میشود، بسیاری از افراد به دنبال درمانهای خانگی هستند. واقعیت این است که بعضی اقدامات خانگی میتوانند به کنترل علائم و مراقبت از پوست کمک کنند، اما نباید آنها را جایگزین درمان پزشکی دانست.
1-حمام با آب ولرم
آب بسیار داغ میتواند خشکی پوست را بیشتر کند و باعث تحریک آن شود. بهتر است حمام با آب ولرم انجام شود و مدت حمام نیز خیلی طولانی نباشد. بعد از حمام، خشک کردن پوست با ضربههای آرام حوله و سپس استفاده از مرطوب کننده میتواند به حفظ رطوبت پوست کمک کند.
2-مرطوب کردن منظم پوست
یکی از سادهترین و مهمترین اقدامات خانگی، استفاده منظم از مرطوب کننده است. پوست خشک معمولاً خارش و پوسته ریزی بیشتری دارد و حفظ رطوبت میتواند احساس کشیدگی و ناراحتی را کاهش دهد. بهتر است مرطوب کننده را بلافاصله بعد از حمام و زمانی که پوست هنوز کمی مرطوب است استفاده کنید. محصولات بدون عطر و حاوی ترکیبات نرم کننده برای پوستهای حساس انتخاب مناسبتری هستند.
3-کمپرس سرد برای کاهش خارش
اگر خارش شدید است، قرار دادن یک کمپرس خنک روی ناحیه درگیر برای مدت کوتاه میتواند احساس خارش و سوزش را کاهش دهد. کمپرس نباید مستقیماً و برای مدت طولانی روی پوست قرار گیرد؛ استفاده از یک پارچه تمیز بین پوست و منبع سرما انتخاب مناسبتری است.
4-کاهش استرس
استرس در بعضی افراد میتواند یکی از عوامل تشدید کننده پسوریازیس باشد. البته رابطه استرس و شدت بیماری در افراد مختلف متفاوت است. خواب کافی، فعالیت بدنی متناسب، تکنیکهای آرامسازی و مدیریت استرس میتوانند بخشی از مراقبت کلی از فرد مبتلا باشند. متخصصان پوست نیز استرس را در میان عوامل احتمالی تشدید کننده پسوریازیس قرار میدهند.
5-پرهیز از خاراندن ضایعات
خاراندن شدید پلاکها میتواند باعث آسیب پوست و تشدید التهاب شود. حتی وارد شدن آسیبهای کوچک به پوست در بعضی افراد میتواند باعث ایجاد ضایعات پسوریازیس در همان ناحیه شود؛ پدیدهای که به نام پدیده کوبنر شناخته میشود. بنابراین کنترل خارش و مراقبت از پوست اهمیت زیادی دارد.
6-انتخاب شوینده مناسب
صابونها و شویندههای قوی یا معطر میتوانند پوست مبتلا به پسوریازیس را تحریک کنند. بهتر است از شویندههای ملایم و بدون عطر استفاده شود و شستوشوی پوست بیش از حد انجام نشود. همچنین اسکرابهای زبر و لیفهای خشن انتخاب مناسبی برای پلاکهای پسوریازیس نیستند.
7-ترک سیگار و محدود کردن مصرف الکل
سیگار با پسوریازیس ارتباط دارد و در برخی افراد میتواند با تشدید بیماری همراه باشد. ترک سیگار علاوه بر سلامت پوست، برای سلامت قلب و عروق و ریه نیز اهمیت دارد. مصرف الکل نیز در برخی افراد میتواند با تشدید پسوریازیس ارتباط داشته باشد و همچنین ممکن است با بعضی داروهای مورد استفاده برای درمان بیماری تداخل داشته باشد. بنابراین در صورت ابتلا به پسوریازیس، محدود کردن یا اجتناب از مصرف الکل ضرورت دارد.
8-داشتن وزن سالم و فعالیت بدنی
اضافه وزن و چاقی با شدت بیشتر پسوریازیس در برخی افراد ارتباط دارند. فعالیت بدنی منظم و داشتن وزن سالم میتواند بخشی از مراقبت کلی از فرد مبتلا باشد. البته کاهش وزن نباید با رژیمهای سخت و غیر اصولی انجام شود؛ یک الگوی غذایی متعادل و فعالیت بدنی منظم انتخاب مناسبتری است.
چه زمانی برای درمان پسوریازیس باید به متخصص پوست مراجعه کنیم؟
پسوریازیس یک بیماری با شدتهای مختلف است. ممکن است یک بیمار با چند پلاک محدود، با مراقبت پوستی و درمان موضعی کنترل شود؛ اما بیماری که سطح وسیعی از بدنش درگیر است، دچار پسوریازیس شدید پوست سر شده یا علائم مفصلی دارد، ممکن است به درمانهای تخصصیتر نیاز داشته باشد. در واقع درمان پسوریازیس باید بر اساس شدت بیماری، محل ضایعات، سن، بیماریهای همراه، داروهای مصرفی و پاسخ فرد به درمان انتخاب شود.
در شرایط زیر مراجعه به پزشک اهمیت بیشتری دارد:
- ضایعات در حال گسترش هستند.
- بخش بزرگی از بدن درگیر شده است.
- پوست بهشدت ترک خورده یا خونریزی میکند.
- خارش شدید باعث اختلال خواب شده است.
- ناخنها تغییر کردهاند.
- درد، تورم یا خشکی مفاصل وجود دارد.
- درمانهای بدون نسخه نتیجه مناسبی ندادهاند.
- تشخیص بیماری قطعی نیست.
- ضایعات روی صورت یا ناحیه تناسلی ایجاد شدهاند.
- علائم ناگهانی و شدید ظاهر شدهاند.
در چنین شرایطی تشخیص دقیق اهمیت دارد؛ زیرا بیماریهایی مانند اگزما، درماتیت تماسی، عفونتهای قارچی و بعضی بیماریهای دیگر ممکن است ظاهری شبیه پسوریازیس داشته باشند.
جمعبندی
پسوریازیس بیماریای مزمن و التهابی است که ممکن است دورههای عود و خاموشی داشته باشد. بنابراین هدف اصلی درمان پسوریازیس، کنترل التهاب و علائم، کاهش پوستهریزی و خارش، حفظ سلامت پوست و افزایش کیفیت زندگی است.
برای موارد خفیف برای درمان پسوریازیس، مراقبت منظم از پوست، استفاده از مرطوب کنندههای مناسب و درمانهای موضعی میتوانند نقش مهمی داشته باشند. در موارد شدیدتر نیز روشهایی مانند نوردرمانی، داروهای سیستمیک و داروهای بیولوژیک تحت نظر پزشک مورد استفاده قرار میگیرند.
در کنار این راهکارهای درمان پسوریازیس، برخی فرآوردههای موضعی گیاهی نیز میتوانند بهعنوان بخشی از مراقبت از پوست مورد توجه قرار گیرند. کرم پسوس رام یکی از این محصولات است که با ترکیبات گیاهی، روغنهای طبیعی، موم زنبور عسل، اکسید روی و ویتامینهای A و E برای استفاده موضعی در پوست مبتلا به پسوریازیس عرضه شده است.
در نهایت، اگر به دنبال «قاتل پسوریازیس» هستید، بهتر است به جای یک راهحل جادویی، به دنبال یک برنامه درمانی مناسب و مداوم باشید؛ برنامهای که متناسب با شدت بیماری شما باشد و در صورت نیاز، درمان پزشکی را با مراقبت صحیح از پوست ترکیب کند.
